CZY LEKARZ MOŻE ODMÓWIĆ PACJENTOWI LECZENIA?

2024-04-02 /

Prawo do ochrony zdrowia przysługuje każdemu z nas. Jednak czy zawsze lekarz jest zobowiązany do udzielania świadczeń zdrowotnych? Czy może nie podjąć lub odmówić pacjentowi leczenia? A jeżeli tak, to w jakich sytuacjach istnieje taka możliwość? Odpowiedzi na zadane pytania, a także warunki, jakie powinien spełnić lekarz, aby taka odmowa odbyła się zgodnie z prawem, przedstawię w dzisiejszym wpisie.

ODMOWA UDZIELENIA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNEGO PRZEZ LEKARZA

W pierwszej kolejności należy wskazać na ustawowy obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej. Zgodnie z art. 30 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia.

W związku z powyższym, możliwość odstąpienia od udzielania pomocy przez lekarza, zależy od stanu zdrowia pacjenta. Jeżeli w danej sytuacji nie zachodzi niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, lekarz ma prawo nie podjąć lub odstąpić od leczenia pacjenta.

Żeby zatem podjąć taką decyzję, lekarz powinien każdorazowo przeprowadzić wywiad, podczas którego otrzyma od pacjenta informacje o jego stanie zdrowia, aby wykluczyć czy nie zachodzi opisane wyżej niebezpieczeństwo. Poznanie wskazanych okoliczności przez lekarza jest wobec tego konieczne, aby nie doszło do odmowy w sytuacji, w której lekarz ma obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej.

CO NA TO KODEKS ETYKI LEKARSKIEJ?

Kodeks Etyki Lekarskiej również dopuszcza możliwość nie podjęcia lub odstąpienia od leczenia pacjenta przez lekarza. Uregulowania w tym zakresie znajdujemy w następujących przepisach:

  • art. 7 Kodeksu Etyki Lekarskiej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych wypadkach, lekarz może nie podjąć lub odstąpić od leczenia chorego, z wyjątkiem przypadków nie cierpiących zwłoki. Nie podejmując albo odstępując od leczenia lekarz winien wskazać choremu inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej,
  • Art. 69 Kodeksu Etyki Lekarskiej, wskazuje natomiast, że lekarz nie może odmówić pomocy lekarskiej w przypadkach nie cierpiących zwłoki, jeśli pacjent nie ma możliwości uzyskania jej ze strony instytucji powołanych do udzielania pomocy.

ODMOWA LECZENIA A OBOWIĄZKI LEKARZA

Przepisy prawa, a mianowicie art. 38 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, dopuszczają możliwość odmowy podjęcia lub zaprzestania wykonywania świadczenia zdrowotnego przez lekarza. Ponadto zgodnie z art. 39 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, tzw. klauzula sumienia.
Przywołane artykuły nakładają jednocześnie na lekarzy obowiązek spełnienia konkretnych warunków.


W przypadku nie podjęcia leczenia lub odstąpienia od leczenia pacjenta lekarz ma obowiązek:

  • dostatecznie wcześnie uprzedzić pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego bądź opiekuna faktycznego o odstąpieniu od leczenia,
  • wskazać realne możliwości uzyskania świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym (włącznie z podaniem adresu placówki, do której może udać się pacjent),
  • odnotować fakt odmowy udzielenia świadczenia lub odstąpienia od leczenia w dokumentacji medycznej wraz z uzasadnieniem (wskazującym przyczynę odstąpienia od leczenia),
  • w przypadku wykonywania przez lekarza zawodu na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby do odstąpienia lub niepodjęcia leczenia muszą istnieć poważne powody oraz musi zostać uzyskana zgoda przełożonego (przy czym warto w tym zakresie zachować formę pisemną).

PRZYCZYNY UZASADNIAJĄCE ODMOWĘ UDZIELENIA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNEGO

Przepisy regulujące zasady wykonywania zawodu lekarza, nie wskazują konkretnie jakie ważne powody umożliwiają lekarzowi odstąpienie od świadczeń zdrowotnych. Powinny być to jednak przyczyny, które mają obiektywne wytłumaczenie oraz są na tyle ważne, aby uzasadniały taką decyzję.

Przykładowe powody odmowy udzielenia świadczenia lekarskiego:

  • obraźliwe, agresywne zachowanie pacjenta, rodziny pacjenta wobec lekarza,
  • niestosowanie się do zaleceń lekarza niweczące proces leczenia,
  • utrata wzajemnego zaufania w relacji pacjent – lekarz (np. w wyniku konfliktu),
  • podważanie przez pacjenta kompetencji zawodowych i umiejętności lekarza,
  • wyczerpanie wszelkich dostępnych możliwości leczenia pacjenta,
  • brak odpowiedniego sprzętu i personelu dla wykonania danej interwencji medycznej,
  • przyczyny leżące po stronie lekarza, np. stan wyczerpania, zmęczenie, trudna sytuacja życiowa.

Warto podkreślić, iż każda sytuacja powinna być rozpatrywana indywidualnie, aby nie doszło do nieusprawiedliwionego oraz niesłusznego pozbawienia pacjenta prawa do gwarantowanych świadczeń zdrowotnych.

PODSUMOWANIE

Reasumując, lekarz musi dokładnie przeanalizować konkretny przypadek, aby ocenić czy niepodjęcie bądź odstąpienie od leczenia nie narazi pacjenta na utratę zdrowia lub życia, ewentualnie czy nie zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki.

Następnie powinien jak najszybciej uprzedzić o swojej decyzji pacjenta oraz przedstawić mu realne alternatywy leczenia u innego lekarza lub w innej placówce medycznej. Lekarz nie powinien również zapomnieć o uzupełnieniu dokumentacji medycznej o odpowiednie informacje.

A w zależności od od formy zatrudnienia lekarza, np. jeżeli jest zatrudniony na umowę o pracę, zobowiązany jest przed odmową udzielenia świadczenia zdrowotnego, uzyskać zgodę swojego przełożonego, najlepiej w formie pisemnej.